Wil je een burn-out voorkomen? Kom dan niet meer zomaar je afspraken na

8 februari 2019

Heb je dat wel eens? Je ziet echt tegen een afspraak op. Een afspraak waar je liever niet wilt zijn of een afspraak die je eigenlijk te veel energie kost. Je hebt hem zelf gemaakt, je was erbij toen het gebeurde, maar daar had je achteraf toch wel iets beter over na kunnen denken. Maar ja, het is wel een afspraak en die moet je nakomen. Toch?

n. afspraken bijdrage aan groei verbeterd

Het antwoord daarop is kort: Nee! Laten we afspraken gaan gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn. Dat begint met een stevige afspraak met jezelf: Ik kom alleen afspraken na die bijdragen aan mijn groei. En nu denk je natuurlijk:

“Hmmm dat is niet zoals het werkt, met die instelling ga je niet ver komen.”

Of

“Is dat niet erg respectloos voor diegene met wie je een afspraak hebt?”

Ik kan je verzekeren, hiermee ga je absoluut heel ver komen. Ik kan je ook verzekeren dat het alles te maken heeft met respect en vertrouwen.
Deze afspraak met jezelf zorgt er namelijk ook voor dat je steeds betere afspraken gaat maken. Je gaat vooraf voelen of een afspraak je grens over gaat. Het is dus geen vrijbrief om te doen wat je wilt. Het is een afspraak waarin je weer jezelf kan worden en blijven.

Afspraken zijn veel gevaarlijker dan je denkt.

Ik zie het dagelijks terug in mijn trajecten. Of mensen nu tegen een burn-out aanzitten of hard op weg zijn in hun herstel, het fenomeen afspraken komt geheid terug. Er lijkt een diepe weerstand te zijn ontstaan tegen vrijwel alle vormen van afspraken. Het is zelfs zo’n structureel terugkerend onderwerp dat het een onderdeel is geworden van ons herstel-traject.
Afspraken zijn gevaarlijk en het kan maar zo zijn dat ze bijdragen aan jouw burn-out. Als je er goed over nadenkt is het eigenlijk ook niet zo vreemd. Helemaal als je naar de vier grootste gevaren kijkt van een afspraak:

· Een afspraak is een reservering van je energie;
· Een afspraak kan makkelijk over je grenzen gaan;
· Een afspraak kost meer energie dan je denkt;
· Afspraken kunnen valse behoeftes bezitten.

Een afspraak is een reservering van je energie.

Als je een afspraak maakt, bind je jouw energie aan die afspraak. Dat klinkt vaag, maar dat is het niet; een afspraak “moet” je nakomen en dat betekent in de praktijk dat je ergens heen moet of iets moet doen. Dat kost energie. Dat een afspraak eventueel energie kan opleveren is mooi, maar in beginsel kost een afspraak energie. Waar je jezelf aan bindt is dus een reservering van jouw energie, dat heb je weggeven door je belofte. Iets waar je zorgvuldig over na moet denken.

Een afspraak kan makkelijk over je grenzen gaan.

Absoluut. Hoe vaak gebeurt het niet dat je denkt: ‘ik had daar eigenlijk geen ja op moeten zeggen’. Misschien voelde het goed op het moment dat je ‘ja’ zei op een verzoek. Maar vaak kunnen we op het moment zelf gewoonweg niet eerlijk ‘nee’ zeggen. Een afspraak houdt geen rekening met jouw grenzen en dat is erg gevaarlijk. Het is dan ook nooit de schuld van de afspraak, maar van degene die hem maakt. We kunnen wel het gevoel hebben volgende week iets te kunnen doen, maar echt zeker weten doe je het niet. We maken veel te snel afspraken en met iedere afspraak loop je het gevaar dat je over je grenzen gaat. Denk hier eens over na. Weet je zelf eigenlijk wel waar je grenzen liggen? Ben je in staat om deze op tijd aan te geven als je een afspraak maakt?

Een afspraak in de toekomst kost meer energie dan je denkt.

Dit is een onderbelicht en onderschat probleem. Bij mensen met een burn-out is dit een zichtbaar gevaar waar weinig op gestuurd wordt. Sterker nog, je leest in de meeste tips zelfs het tegenovergestelde. Kom op tijd op je afspraken bijvoorbeeld. Klinkt meer als nog meer druk leggen. Het niet kunnen nakomen van je afspraak is dan nog meer jouw schuld.

Zelfs een verjaardag kan bijdragen aan een terugval in een burn-out. Want laten we eerlijk zijn: verjaardagen zijn een van de zwaarste afspraken om te breken, omdat het nu eenmaal zo hoort. Dit komt omdat we onszelf vertellen dat we een afspraak moeten gaan nakomen. Dat maakt dat we eraan denken, erover denken en vooral gaan voelen hoeveel energie een afspraak kost. Zo kan een afspraak in de aanloop makkelijk een veelvoud aan energie kosten dan de feitelijke afspraak zelf. En dan is zelfs een verjaardag ineens een onvoorstelbare zware belasting. Iets waaraan je moet voldoen. Je bent er in je gedachte al vijf keer geweest en dan ben je een grens over gegaan die je nooit zag aankomen. Zal ik nog zo’n bom droppen? Wat dacht je van Kerstmis?

Afspraken kunnen valse behoeftes bezitten.

Afspraken kunnen onzuiver worden als we zelf niet meer zuiver zijn. Dit is vooral met de intrede van stress het geval. Een afspraak is bedoeld om een intentie vast te leggen, maar soms mengen zich hier ook andere motieven in. Denk aan de behoefte om controle te hebben, de behoefte om een voorspelbaarheid te creëren, of misschien zelfs de hoop op verandering. Als een afspraak onzuiver wordt, zitten er valse behoeftes in. Het gevolg is dat we onevenredig veel waarde hechten aan een afspraak. Deze moet dwangmatig nagekomen worden en alle eerlijke signalen worden genegeerd.

Een valse behoefte staat voor onbalans in de afspraak. De kans is dan groot dat die afspraak niet meer bijdraagt aan jouw groei. Dat betekent toenemende stress en dat betekent ook meer vervuiling door valse behoeftes.

4 grootste gevaren afspraken

Afspraken maken is een waardevolle tool die we verkeerd gebruiken.

Afspraken maken is een tool die doorgaans alleen aan mensen is besteed. De vorm waarin afspraken bijdragen is zelfs erg cultuur afhankelijk en dat geeft ons belangrijke informatie. De eerder besproken pijlers van afspraken zijn absoluut cultuur afhankelijk. In hoeverre draagt dit onderdeel van onze cultuur bij aan stress? Voor de duidelijkheid, ik ben absoluut niet tegen het maken van afspraken. Ik twijfel wel aan hoe we deze tool toepassen en dan vooral de bijdrage daarvan aan onze stress. Afspraken maken is een tool die ons helpt om intenties om te zetten in groei. Afstemming waarin gelijkgestemden tot een synergie komen. Kortom, een afspraak vindt zijn waarde in een win – win situatie.

Dit geldt niet alleen voor mensen met een burn-out.

Het enige verschil tussen mensen met en zonder een burn-out is dat mensen in een burn-out veel minder energie hebben om met gevaarlijke afspraken om te gaan. Maar we weten ook dat een burn-out niet zomaar ontstaat. Daar zijn deze gevaarlijke afspraken een onlosmakelijk onderdeel van. Gevaarlijke afspraken geldt voor iedereen die te maken heeft met afspraken. Dat is dus uuuh… iedereen.

Wat nog een belangrijk signaal is, dat afspraken een cruciale rol speelt in het vormen van een burn-out, is dat die weerstand tegen het maken van afspraken een weerspiegeling is van het feit dat we daar te ver zijn gegaan. Het “gebroken” systeem van iemand met een burn-out weet vaak niet zuiver meer waar die fout ligt welke leidde naar de burn-out. Maar het is wel duidelijk dat het dwangmatig afspraken na willen komen een onderdeel was. Dat laatste is een meer bekend fenomeen bij mensen die gevoelig zijn voor stress. Uit voorzorg om geen energie meer te verliezen, labelt ons systeem daarom alle afspraken als potentieel gevaar, totdat er meer duidelijkheid is welke afspraken wél en welke niet bijdragen aan groei. Daarom kunnen we door specifieke training die weerstand omzetten in bewustwording.

Hoe kunnen afspraken dan weer echt gaan bijdragen aan onze groei?

In onze strijd tegen stress zijn afspraken zonder twijfel een speerpunt. Tot voor kort een onderbelicht onderwerp. Willen we afspraken weer echt laten bijdragen aan onze groei, dan moeten we beginnen met het zuiver inzetten van deze tool.

De regels van een afspraak:

· Een afspraak legt een intentie tot groei vast geen behoefte aan controle;
· Een afspraak staat altijd voor een win – win situatie;
· Je hebt respect voor de persoon waarmee je de afspraak maakt, niet voor de afspraak zelf;
· Een afspraak mag veranderd en verbroken worden als deze niet meer bijdraagt aan jouw groei;
· Je hebt vertrouwen dat de ander met dezelfde integriteit tegenover afspraken staat.

hartje

Een afspraak legt een intentie vast.

Dit is waar het om gaat. Alle afspraken beginnen met een intentie. Jij hebt iets te bieden, de ander ook en dat willen jullie samenbrengen. Of het nu weer die verjaardag is, een project op je werk, een kennismakingsgesprek of een rapport dat je gaat maken. Er is altijd een wederzijdse groei te vinden. Een afspraak geeft vorm aan de intentie deze wederzijdse groei in te kleden. Dit is belangrijk. Een afspraak gaat dus over groei en niet over de verjaardag, de kennismaking, het rapport etc. etc. Kost het je te veel energie, dan is er geen groei en dus geen eerlijke intentie. Dan ontstaat er ruimte voor vervuiling.

handen

Een afspraak staat altijd voor een win – win.

Altijd ja! Want afspraken kosten in beginsel energie. Een investering en daar moet iedereen iets voor terugkrijgen. Het is niet zo dat iedereen evenveel wint als er maar gewonnen wordt. Is er geen win – win aanwezig, dan is er geen legitieme reden om de afspraak in stand te houden. Je moet met iedere afspraak groeien, anders kost het je energie en dat is nooit de bedoeling.

duim

Je hebt respect voor de persoon, niet de afspraak.

Dit is misschien wel het grootste probleem van onze cultuur. Je moet afspraken nakomen of ze nu leuk zijn of niet. Hierin ligt je betrouwbaarheid, je voorspelbaarheid. Maar leidt het ook naar betrouwbaarheid en voorspelbaarheid als je uitvalt met een burn-out? Nee, we houden ons te veel vast aan afspraken, terwijl we juist respect moeten hebben voor de persoon. Een afspraak staat toch voor een wederzijdse intentie? Maar belangrijker nog, als later blijkt dat er oprecht geen win – win is omdat je een fout gemaakt hebt, dan is de afspraak een afbreuk aan die intentie. Dan is het eigenlijk zelfs respectloos tegenover de persoon met wie je de afspraak hebt om met deze last een afspraak door te laten gaan. Daarom respect voor de persoon. Gewoon eerlijk zijn in wat je wel en niet kan. Dat houdt de intentie om te groeien in stand.

agenda

Een afspraak mag veranderd en verbroken worden.

Nu klinkt deze stelling steeds logischer, niet waar? Als er geen win – win meer is, is er een afbreuk aan de intentie om te groeien. Een afspraak in stand laten, omdat je afspraken moet nakomen, is dan juist respectloos tegenover de ander. Niet doen dus! Een afspraak mag gewoon veranderd en verbroken worden. Simpeler als dit, wordt het niet. Maar, dit staat niet voor een vrijbrief om te doen wat je wilt. Het respect voor de ander staat ook voor een zuivere overweging wat de impact is van het verbreken van een afspraak. Dat betekent eerlijke communicatie met jezelf en je omgeving.

weegschaal

Je hebt vertrouwen dat de ander met dezelfde integriteit tegenover afspraken staat.

Tot zover stonden we aan de ene zijde van de lijn waarin je ‘lekker’ mag afzeggen, maar wat nou als je aan de andere zijde staat? Je kijkt uit naar een afspraak en rekent er erg op en ineens wordt deze afgezegd. Dat is niet leuk. Daarom is deze laatste regel van absoluut belang. Je hebt vertrouwen dat de ander met dezelfde integriteit handelt. Je gaat ervan uit dat de ander met zuivere overwegingen de afspraak afzegt of verandert. Dan weet je dus ook dat dat er een onevenredige last verborgen lag in deze afspraak. Geen win – win, geen groei en geen zuivere intentie. Zou je deze last bij een ander willen leggen? Nee toch? Dan is het wel jammer, maar tegelijkertijd vooral mooi dat je met respect behandeld wordt en het vertrouwen kan geven.

Als je je aan deze regels houdt, leiden afspraken altijd naar meer energie. Dat betekent meer groei en minder stress.

Door: Jeroen van der Graaf