Goede stress? Laten we ermee ophouden!

7 januari 2019

Hoor jij zulke uitspraken ook steeds vaker?

"Het hoort er nu eenmaal bij"
"Ik zit het gewoon uit, dit kan nooit lang zo blijven toch?"
"Ik heb gewoon wat positieve stress, dan presteer ik ook beter."

"Ik moet het doen, wat moet ik anders doen dan?" Zo begon de coaching van Willem. "Niet alles kan leuk zijn en dit project moet toch af." Hij zat vol met deze krachtige maar onlogische uitspraken. Het ging namelijk niet goed met Willem. Hij zat er echt doorheen. Hij was moe, boos en vooral bang omdat hij wist dat het niet goed ging, maar evengoed niet wist waardoor dat kwam. Alleen al deze twee uitspraken maakte het niet moeilijk om te zien wat er gebeurde. Willem overliep zichzelf en het was duidelijk waarin hij dat deed. Hij vertelde zichzelf dat hij door moest gaan met iets wat hij duidelijk niet moest doen, sterker nog; wat hij niet meer kon.

De vinger op de zere plek leggen was niet de uitdaging. Dat is iets wat we snel kunnen doen. De uitdaging was om het valse beeld van goede stress weg te nemen. Willem was bereid om alle stappen te nemen, die nodig waren om zichzelf weer terug te vinden. Hij was klaar om de strijd tegen stress aan te gaan, maar als hij zijn eigen beredenering erop nahield. had hij eigenlijk geen stress kunnen hebben. Langzaam maar zeker is de grens tussen acceptabele druk en stress vervaagd en structureel overschreden. Zijn antwoord op de vraag of de druk van zijn projecten niet te hoog was, gaf een bekend maar pijnlijk beeld over hoe we stress plaats geven in ons leven.

"Ja, dat is wel stress, maar dat is toch ook goed? Dan krijg je toch meer af?"

Hier smokkelen we stress ons leven binnen. Positieve stress? Deze term ondermijnt ons in het kunnen beoordelen of we op de goede weg zijn. Vaak is het eng om te beseffen dat we andere wegen moeten inslaan. Dan zijn valse uitwegen als positieve stress vernietigend voor ons geluk.

Willem had tijd nodig om van dit beeld af te komen. Dit was wat hij deed, dit was wat hij geloofde. We zijn met een checklist gaan werken, waarin Willem ieder onderdeel van zijn leven opnieuw ging toetsen of het om druk ging of stress om de grens weer helder te maken en veilig te stellen. Met groot succes. Willem was bereid om het gevecht aan te gaan, nu wist hij welke grenzen hij moest bewaken. Hij past deze lijst trouwens nog steeds toe bij het bepalen welke weg hij inslaat.

We zijn niet eerlijk

In onze strijd tegen stress is het belangrijk dat we eerlijk zijn. We onderschattende intelligentie van stress en dat is logisch. Stress is zo slim als de maker zelf. Dat maakt dat we een waardige tegenstander hebben. Stress is ons leven binnen geslopen op een manier, waardoor we grip aan het verliezen zijn.

De term "goede stress" is daar een perfect voorbeeld van. Goede stress helpt ons om tijdelijk beter te presteren. Goede stress zorgt ervoor dat we even harder kunnen lopen om toch die opdracht af te krijgen. Hoe dan ook, we hebben ergens onderweg stress als positieve waarde in ons leven toegelaten en daarmee is de acceptabele grens vervaagd. Het erge is dat het hele concept van goede stress misleidend is. Er is helemaal geen sprake van goede stress!! Misschien is dit concept ontstaan vanuit het besef dat stress lastiger te bestrijden is dan we dachten. Ik denk dat stress hier zelf een handje in heeft en dat mag wel eens afgelopen zijn.

Stress is geadopteerd

Het woord stress komt oorspronkelijk uit de natuurkunde en is in de jaren 30 geadopteerd door de psychologie. Er werd gezocht naar een omschrijving voor een fenomeen wat al langer omschreven werd door diverse onderzoekers. Men zag een vreemd verschijnsel, waarin er ernstige onbalans was tussen de eis van het werk, de druk die men aankon en de vernietigende effecten die deze overbelasting met zich meebracht. Uiteindelijk werd vanuit de natuurkunde het fenomeen stress geadopteerd, omdat dit een juiste omschrijving was van wat werd aangetroffen.

STRESS IS DE DRUK DIE OP EEN BEPAALD MATERIAAL WORDT UITGEOEFEND WAARDOOR HET, EVENTUEEL VOORGOED, VAN VORM VERANDERT."

De definitie laat zien dat stress ongewenst is als het gaat om iedere vorm van belasting. Stress is een onevenredige belasting, waarin geen positieve waarde te vinden is, zelfs niet voor korte duur. Dit is de scheidingslijn tussen acceptabele druk en onacceptabele druk.

Waarom spreken we dan van "goede stress"?

We zijn misleidende termen gaan gebruiken waardoor stress steeds vrijer over de grens van het acceptabele reikt. Denk aan de term stresshormoon, waarmee we onder andere cortisol, adrenaline en noradrenaline omschrijven.

Dit zijn geen stresshormonen maar hormonen die doorgaans gewoon bijdragen aan een natuurlijke balans in ons lichaam. Bij mensen met stress zien we dat deze hormonen in ernstige onbalans aanwezig zijn met alle gevolgen van dien. Maar dat maakt een hormoon natuurlijk geen stresshormoon. En inderdaad, als we onszelf inspannen, wanneer we sporten of bij een mentale uitdaging, komen er meer van deze nuttige hormonen vrij. Hierdoor kunnen we tijdelijk beter presteren en komen weer in balans. Dat is acceptabele druk.

Bij stress zijn het niet de hormonen die voor stress zorgen, maar de onbalans waarin ze aanwezig zijn. Maar nu deze hormonen het label stresshormoon gekregen hebben, schijnt stress ok nuttig te zijn.

Maar het overlevingssysteem dan?

Dat stress ons in staat stelt om te overleven, is ook een statement wat (onbedoeld) wordt misbruikt om stress ongewenst toe te laten in ons leven. Stress kan ons in staat stellen om een situatie te overleven, maar dat wil niet zeggen dat we er zonder schade mee weg komen. Het is een uiterste en extreme situatie waar dan ook extreme waardes tegenover staan. Dit beeld is onbegrijpelijk voor mensen die hier nooit mee te maken hebben gehad, en alleen al daarom is het misschien zelfs ongepast om stress met dit uitgangspunt als acceptabel te beschouwen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de gevolgen van ptss bij veteranen die in levensbedreigende situaties hebben gezeten. Ze hebben het overleefd, maar er is geen positieve waarde te vinden dat deze stress met zich mee heeft gebracht.

Laten we onze grenzen dichtgooien!

Langzaam maar zeker is stress als een acceptabele waarde ons leven binnen gedrongen en daarmee ondermijnt het ook ons oordeelvermogen over wanneer we de grens van acceptabele druk overschrijden. Want, we voelen het wel aan wanneer we deze grens over gaan, maar met de gedachte dat positieve stress best mag, is de grens vervaagd. Een drogreden om door te gaan met wat we niet moeten doen.

Druk versus stress: de checklist

Als we grip op stress willen krijgen moeten we van deze valse gedachte af. Er is geen goede stress! Nooit, niet een beetje. Maar we mogen wel acceptabele druk hebben. Tijdelijke druk om te groeien om vervolgens weer in balans te komen. Als we eerlijk zijn over stress kunnen we ook een heldere scheidingslijn definiėren. Wat is het verschil tussen acceptabele druk en stress?

Als we het beeld over stress kunnen herstellen, zijn we in staat om deze scheidingslijn beter te bewaken. Dan kunnen we nog steeds gebruik maken van onze hormonen, maar dan op een verantwoorde manier. Deze lijst vraagt ook om eerlijkheid en doorzettingsvermogen. Kom je ook maar met 1 ding in de lijst van stress terecht, dan is het tijd voor rigoureuze actie. Alleen daar ligt de controle om vitaal te worden en te blijven. Dat is lastig om alleen te doen, en daarom helpen we je graag om weer eerlijk te worden over waar jouw grens ligt.


Door: Jeroen van der Graaf

druk versus stress